Przejdź do treści
Bronimy Logistyki bronimylogistyki.pl

Sprawa

Raporty OLAF — omówienie

Czym są raporty Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych, co z nich wynika i czego nie przesądzają.

Raporty OLAF są punktem wyjścia postępowań wobec polskich firm logistycznych. Wyjaśniamy ich znaczenie w prostych słowach — bez publikowania samych dokumentów, które są poufne i zawierają dane konkretnych podmiotów.

Fakt

Czym jest raport OLAF

Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) prowadzi dochodzenia dotyczące uszczupleń w budżecie Unii, w tym w cłach. Po zakończeniu dochodzenia sporządza raport końcowy i przekazuje go władzom państw członkowskich, które decydują o dalszych krokach.

Fakt

Czego dotyczą raporty w tej sprawie

Według ustaleń przyjmowanych przez organy, w części przewozów kolejowych z Chin w latach 2021–2022 towar deklarowano jako sprzęt sportowy (rowery treningowe), podczas gdy w kontenerach miały się znajdować rowery i hulajnogi elektryczne objęte wysokimi cłami antydumpingowymi i wyrównawczymi. Tranzyt był kończony w innym państwie Unii.

Raporty końcowe przekazano Polsce w 2024 roku; decyzje wobec polskich firm zapadają w latach 2025–2026.

Zagadnienie sporne prawnie

Jaką moc mają raporty

Raport OLAF jest dopuszczalnym i istotnym dowodem w postępowaniu krajowym — w orzecznictwie bywa traktowany jak dokument urzędowy. Nie jest jednak wyrokiem i nie przesądza, kto jest dłużnikiem celnym. To musi ustalić organ krajowy osobno wobec każdego podmiotu, a strona musi mieć możliwość przedstawienia przeciwdowodów.

Stanowisko przedsiębiorców

Co wiadomo o towarze, a co o wiedzy firm

Ustalenie, jaki towar był w kontenerze, to inna kwestia niż ustalenie, kto wiedział lub powinien był wiedzieć o rozbieżności. Według uczestników posiedzenia sejmowej podkomisji raporty nie wskazywały przewoźników jako odpowiedzialnych — rozszerzenie kręgu dłużników to decyzja organów krajowych.

Stanowisko przedsiębiorców

Dostęp do raportów

Część raportów i załączniki są wyłączane z jawnych akt postępowań, a strony nie mogą się z nimi zapoznać. Uważamy, że w sprawach opartych na wielostronicowych raportach realny dostęp do materiału jest warunkiem prawa do obrony.

Fakt

Stanowisko Komisji Europejskiej

W 2026 roku Komisja Europejska, odpowiadając na skargę dotyczącą praktyki polskich organów, potwierdziła, że przewoźnik może być dłużnikiem celnym, jeśli spełnione są przesłanki art. 79 UKC — ale nie na podstawie samego statusu przewoźnika. Trzeba zbadać konkretny niewykonany obowiązek, a przy części podstaw także wiedzę lub powinność wiedzy.

Komisja nie stwierdziła systemowej praktyki niezgodnej z prawem Unii, wskazując na brak wystarczających dowodów, i przypomniała, że nie jest organem odwoławczym od indywidualnych decyzji.

Fakt

Dwa raporty końcowe z 2024 roku

Sprawa opiera się na dwóch raportach końcowych OLAF przygotowanych przez jednostkę zajmującą się cłami i handlem. Pierwszy podpisano w lipcu 2024 r., drugi na przełomie października i listopada 2024 r. Oba są wynikiem dochodzeń zewnętrznych prowadzonych na podstawie rozporządzenia (UE, Euratom) nr 883/2013, z wymianą informacji z państwami członkowskimi w trybie wzajemnej pomocy (rozporządzenie Rady (WE) nr 515/97).

Pierwszy raport wraz z zaleceniem OLAF przekazał pod koniec lipca 2024 r. Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej. Zalecenia trafiły też do służb celnych Belgii i Węgier oraz do organów ścigania Polski i Węgier, a OLAF powiadomił Prokuraturę Europejską.

Dostępne stronom są uwierzytelnione tłumaczenia raportów. Samego dokumentu z zaleceniem, czyli wskazania, od kogo i na jakiej podstawie dochodzić należności, w materiałach nie ma.

Fakt

Jak działał mechanizm według OLAF

Dochodzenie zaczęło się od informacji polskiej służby celnej z lipca 2021 r. o kontenerach rozładowywanych w magazynie w Polsce. Analiza objęła tranzyty od lipca 2020 r. do marca 2023 r.; raport opisuje też późniejsze przypadki.

Ustalony schemat: - kontenery przyjeżdżały koleją z Chin na przejście w Małaszewiczach, gdzie otwierano tranzyt (T1) do urzędu przeznaczenia głównie w Belgii lub na Węgrzech; - do tranzytu zgłaszano inne towary niż przywiezione — jako towar „maskujący” deklarowano m.in. rowery stacjonarne, meble czy deski podłogowe, a w kontenerach były m.in. rowery i hulajnogi elektryczne, odzież, obuwie oraz paczki e-commerce; - tranzyty zamykano w Belgii potwierdzeniem przybycia, choć według OLAF kontenery jechały prosto z Małaszewicz do magazynów w Polsce; - przy dopuszczeniu do obrotu (procedura 42, z zawieszeniem VAT) deklarowano towary nieoclone lub nisko oclone, a jako importerów zgłaszano spółki fasadowe z fikcyjnymi fakturami; - fałszywe dokumenty przewozowe miały wykazać dalszą wysyłkę na potrzeby VAT, a odbiorcy nie zgłaszali nabyć wewnątrzwspólnotowych.

Rowery elektryczne objęte są cłem 6%, cłem antydumpingowym do 70,1% i wyrównawczym do 17,2%; deklarowane w zamian rowery stacjonarne — cłem 2,7%.

Fakt

Kto w schemacie odgrywał jaką rolę

Raport opisuje role, nie oceniając odpowiedzialności karnej: - pośrednik i spedytor z Chin — dostarczał dokumenty do tranzytu i odprawy, zlecał przewozy drogowe i płacił za odprawy; według OLAF musiał wiedzieć o rozbieżnościach; - spółki fasadowe — formalni importerzy, którzy nie byli rzeczywistymi nabywcami (OLAF wskazuje ok. 50 takich spółek, głównie węgierskich); - podmiot pośredniczący, który zlecał otwieranie tranzytów i organizował dowóz do polskich magazynów — według OLAF musiał być świadomy naruszeń; - agencje celne i przedstawiciele podatkowi w Belgii oraz magazyny zamykające tranzyty bez towaru — według OLAF powinni byli wiedzieć o rozbieżnościach; - agencja celna przy granicy i przewoźnik drogowy — działali na zlecenie pośrednika; - magazyny e-commerce w UE — pierwsze miejsca rozładunku.

Fakt

Skala według raportów

Raport pierwszy szacuje uszczuplenia na ok. 118,4 mln euro ceł i ok. 79,7 mln euro VAT. OLAF zaznacza, że to szacunek ostrożny, obejmujący tylko przesyłki jednorodnego towaru — przy paczkach e-commerce wyliczenie ceł nie było możliwe.

Wybrane liczby z raportu: - ok. 2,2 tys. tranzytów otwartych w Polsce w latach 2020–2023, z czego do analizy wybrano kilkaset; - w polskiej kontroli RTG na 60 sprawdzonych przesyłek 54 zawierały inny towar niż zgłoszony; - według informacji przewoźnika drogowego z kilkuset tranzytów zamkniętych w Belgii towar dotarł tam tylko w kilkudziesięciu przypadkach; - OLAF szacuje ok. 173 tys. niezgłoszonych rowerów elektrycznych; - ponad 50 miejsc rozładunku, głównie w Polsce.

Raport drugi dotyczy zajęcia przez polskie organy w lutym 2024 r. ok. 20 tys. rowerów elektrycznych, co według OLAF zapobiegło uszczupleniom ok. 8 mln euro ceł i 4 mln euro VAT.

Fakt

Co raporty mówią o przewoźnikach kolejowych

Raport pierwszy opisuje kontrolę na miejscu u operatora organizującego przewozy kolejowe Chiny–Europa i wprost zaznacza, że nie był on podmiotem objętym dochodzeniem, a kontrolowano go jako posiadacza istotnych informacji. Operator wyjaśnił, że pracuje głównie z chińskimi firmami logistycznymi i nie współpracuje bezpośrednio z importerami ani eksporterami.

Raport nie wskazuje przewoźników kolejowych ani operatorów terminali jako sprawców ani jako podmiotów, które wiedziały lub powinny były wiedzieć o nieprawidłowościach — takie oceny formułuje wobec pośredników, belgijskich agencji celnych i magazynów. Kolej pojawia się w ustaleniach przede wszystkim jako źródło dowodów: kolejowe listy przewozowe z Chin pokazywały faktyczny towar albo inny opis niż w zgłoszeniu.

OLAF przypomina ogólną zasadę, że przewoźnik przyjmujący towar ze świadomością, że jest w tranzycie, odpowiada za jego przedstawienie w urzędzie przeznaczenia — to przytoczenie przepisu, nie ustalenie wobec konkretnej firmy.

Zagadnienie sporne prawnie

Podstawy prawne długu wskazane przez OLAF

Według raportu dług celny w Polsce powstał na podstawie art. 79 Unijnego kodeksu celnego (niedopełnienie obowiązków — nieprzedstawienie towarów, usunięcie spod dozoru), a w Belgii i na Węgrzech na podstawie art. 77 (zgłoszenia przywozowe). Miejsce powstania długu wyznacza art. 87.

OLAF opisuje szeroki krąg możliwych dłużników z art. 79 ust. 3: osobę zobowiązaną, osobę, która wiedziała lub powinna była wiedzieć i działała na jej rzecz lub uczestniczyła w działaniu, a także nabywcę lub posiadacza, który wiedział lub powinien był wiedzieć. Zauważa też, że rzeczywiści nabywcy towarów mogą mieć majątek pozwalający odzyskać należności — w przeciwieństwie do spółek fasadowych i pośredników z Chin.

Ocena, czy i który polski podmiot spełnia te przesłanki, należy do organów krajowych i sądów — w każdej sprawie osobno.

Fakt

Zastrzeżenia OLAF i słabości przepisów

OLAF podkreśla, że dochodzenie miało charakter administracyjny: ustala fakty dla dalszych działań finansowych i nie przesądza o odpowiedzialności karnej, a kwoty są szacunkami. Wiele kwestii — m.in. kto faktycznie stał za spółkami fasadowymi — wymaga dalszych ustaleń organów krajowych. Na wniosek prokuratury odroczono możliwość zajęcia stanowiska przez osoby zainteresowane.

Raport wskazuje słabości przepisów i systemów: - brak definicji „importera” w Unijnym kodeksie celnym; - brak obowiązku podawania przewoźnika i częsty brak kodów towarowych w zgłoszeniach tranzytowych; - brak automatycznego powiązania tranzytu z importem; - ryzyko łączenia tranzytu z procedurą 42.

Raport drugi przypomina, że zajęcie i konfiskata towaru mogą prowadzić do wygaśnięcia długu celnego (art. 124 ust. 1 lit. e UKC).

Fakt

Na jakich dowodach opierają się raporty

Według raportów OLAF wykorzystał m.in.: - dane tranzytowe z systemów unijnych i dane VAT (VIES, deklaracje); - przelewy bankowe; - archiwalne obrazy RTG z granicy i wyniki kontroli fizycznych; - kolejowe listy przewozowe wystawione w Chinach oraz dokumenty i trasy przewoźnika drogowego; - korespondencję e-mail ze zleceniami otwarcia tranzytów; - informacje od platformy e-commerce i operatora kurierskiego; - protokoły kontroli na miejscu i kontroli skoordynowanych w kilku państwach.

Raport pierwszy ma 34 załączniki — zestawienia tranzytów, porównania tranzytu z importem, protokoły kontroli i wyliczenie należności. Załączniki zawierają tysiące dokumentów źródłowych; nie publikujemy ich, bo zawierają dane firm i osób.

Stanowisko przedsiębiorców

Co dalej

  • zestawienie wielu postępowań: przepis, obowiązek, rola firmy, dowody wiedzy, wyniki odwołań — jako materiał dla instytucji krajowych i unijnych;
  • wnioski o umorzenie na zasadzie słuszności i o wstrzymanie wykonania decyzji;
  • jasne standardy należytej staranności na przyszłość, żeby kolejny raport nie uruchomił kolejnej fali decyzji.

Omówienie ma charakter ogólny i informacyjny. Nie publikujemy skanów raportów ani danych pojedynczych firm.

Udostępnij

Pomóż dotrzeć z informacją do decydentów i opinii publicznej.

Gotowy tekst posta

Polskie firmy logistyczne i kolejowe płacą za cudze oszustwa celne. Decyzje w sprawie długu celnego zagrażają miejscom pracy, wpływom budżetu i przyszłości kolejowego korytarza Azja–Europa. Raporty OLAF — omówienie https://bronimylogistyki.pl/pl/raporty-olaf #DługCelny #Logistyka #Kolej #Małaszewicze

Tekst i grafika są gotowe. Możesz je zmienić przed publikacją.

Grafika do posta: Raporty OLAF — omówienie